U Institutu za voćarstvo u Čačku već više od deset godina razvija se program dugotrajnog očuvanja biljnih genetičkih resursa, koji se sprovodi u okviru Odeljenja za fiziologiju voćaka.
Osnova programa je krioprezervacija – metoda koja omogućava dugoročno čuvanje genetskog materijala uz niže troškove i manji rizik u odnosu na klasične kolekcije na otvorenom ili u zasadu.
Biljni materijal kontinentalnih voćnih vrsta čuva se u tečnom azotu na temperaturi od minus 196 stepeni Celzijusa, što, kako navode u Institutu, obezbeđuje očuvanje autohtonih sorti prema najvišim svetskim standardima.
– Mi već 10–15 godina intenzivno radimo na razvijanju protokola za različite tehnike krioprezervacije, a u poslednjih pet-šest godina smo se posebno fokusirali na autohtone šljive – kaže dr Tatjana Vujović, naučni savetnik Instituta za voćarstvo Čačak.
Dodaje da je cilj da se sačuva genetska osnova domaćih, lokalno prilagođenih sorti, ali i retkih vrsta koje bi, bez sistematske zaštite, mogle da nestanu iz proizvodnje.
U Institutu ističu da dodatni značaj programu daje rast prerađivačke industrije i sve veći broj destilerija, što poslednjih godina povećava interesovanje proizvođača za autohtone sorte.
Stare sorte su, prema navodima stručnjaka, često otpornije i stabilnije u promenljivim klimatskim uslovima, a istovremeno donose prepoznatljiv kvalitet i aromatski profil sirovine, što je posebno važno za preradu i proizvode sa dodatom vrednošću.
Direktor Instituta dr Darko Jevremović naglašava da je od izuzetnog značaja da se sorte sačuvaju u bezvirusnom statusu, odnosno da budu potpuno oslobođene od virusa i drugih patogena.
– Krenuli smo polako i sa umnožavanjem tih sorti, kako bi u nekom narednom periodu bile dostupne i kupcima – navodi Jevremović.
Takav pristup, objašnjavaju u struci, smanjuje rizik da se u proizvodnju unese zaražen sadni materijal i doprinosi stabilnijim prinosima i kvalitetu.
Primenom krioprezervacije, u čačanskom Institutu formira se i prva kolekcija autohtonih voćnih vrsta iz pojedinih zemalja Balkana i Gruzije, koje planiraju da svoje genetičke kolekcije jabuke, šljive i vinove loze deponuju u Srbiji.
Dr Tatjana Vujović ističe da su takve zbirke posebno važne jer predstavljaju „sigurnosne kolekcije“ ukoliko dođe do ekoloških katastrofa, napada bolesti i štetočina, poplava ili drugih vanrednih događaja, materijal ostaje sačuvan u kontrolisanim uslovima i može da se koristi za obnovu zasada i dalje oplemenjivanje.
U Institutu podsećaju da napredak u biljnoj biotehnologiji i molekularnoj biologiji, posebno u laboratorijskim uslovima, omogućava kontinuiranu proizvodnju i selekciju materijala, uklanjanje patogena i dugoročno očuvanje biljnih genetičkih resursa.
Kako ocenjuju, to je ključna pretpostavka za očuvanje biodiverziteta, unapređenje proizvodnje i sigurniju budućnost voćarstva u uslovima klimatskih promena.Izvor: Agronews Foto: Institut za voćarstvo u Čačku