Primarni cilj regenerativne poljoprivrede je ozdravljenje zemljišta – postiže se minimalnim korišćenjem teške mehanizacije, setvom pokrovnih useva, drvoreda ili korišćenjem organskog umesto mineralnog đubriva, kao što je stajnjak. Zdravo zemljište je osnova za proizvodnju zdravstveno bezbedne hrane – direktno utiče na kvalitet i prinos useva, kao i na otpornost na klimatske promene.
Regenerativne prakse, poput minimalne obrade zemljišta, upotrebe pokrovnih useva i rotacije useva, ključne su za obnovu i očuvanje zdravlja zemljišta. Ove metode povećavaju sadržaj organske materije, poboljšavaju strukturu tla i aktivnost mikroorganizama, doprinose boljem zadržavanju vode, smanjenju erozije i dugoročnoj produktivnosti. Viši nivo organske materije u zemljištu omogućava bolju otpornost na bolesti, efikasnije korišćenje hranljivih materija i veću produktivnost useva. Minerali poput azota, fosfora i kalijuma su neophodni za rast biljaka i često se dodaju kao đubriva. Kvalitet zemljišta zavisi ne samo od prisustva ovih hranljivih materija, već i od njihove sposobnosti da se zadrže i koriste tokom različitih vremenskih uslova. Zemljište bogato organskom materijom može bolje zadržati vodu tokom sušnih perioda, smanjujući potrebu za dodatnim navodnjavanjem.
U kontekstu borbe sa klimatskim promenama, regenerativna poljoprivreda pruža odgovor: umesto oslanjanja na primenu mehanizacije i tehnologije koje ne mogu u potpunosti da zaštite poljoprivredu od klimatskih ekstrema, pažnja se usmerava na jačanje prirodnih sistema kako bi postali otporniji i prilagodljiviji.
Voćarstvo prema načelima regenerativne poljoprivrede: smanjena obrada zemljišta ili njen izostanak; navodnjavanje isključivo sistemom kap po kap (racionalnija upotreba vode, manje destruktivno delovanje na zemljište); oko parcele uključiti što više elemenata agrošumarstva (živice, drvoredi, vetrozaštitni pojasevi); integracija stočarstva putem sistema rotacijske ispaše u međuredu ili celogodišnje držanje pčelinjih društava u zasadu. Primenjivati fungicide i insekticide prema načelima integralne zaštite bilja (ekonomski pragovi štetnosti, lovne klopke, mikrobiološki i biološki preparati, zatvaranje zasada protivgradnim mrežama). Mineralna đubriva primenjivati putem fertigacije, umesto na celokupnoj površini. Dugoročno zameniti mineralna đubriva organskim i mikrobiološkim preparatima. Kod izbora sorti voća, prednost dati sortama skromnijih zahteva prema pomotehnici i uslovima proizvodnje i većoj tolerantnosti na ekonomski najznačajnije štetne organizme.
Pokrovni usevi, uz minimalno remećenje zemljišta, čine osnove prakse regenerativnih sistema voćarstva – pokrovne smeše mogu biti jedno godišnje ili češće višegodišnje. Dužina vegetacije takve smeše mora da bude adekvatna kako bi ispunila svoje funkcije i opravdala ulaganja. Opravdano trajanje vegetacije pokrovnog useva je najmanje 60 dana u zavisnosti od perioda godine u kojem se vrši njeno zasnivanje. Na kraju se radi njihova terminacija/poništavanje. U voćarstvu terminacija se obavlja 2 puta godišnje, tokom cvetanja odnosno formiranja semena višegodišnjih biljaka (jun i septembar), odnosno pred berbu gajene voćne vrste. Poništavanje pokrova radi se isključivo mehanički (košenjem, sitnilicama biljnih ostataka ili valjanjem) ili ispašom domaćih životinja. Nakon terminacije biljna masa pokrovnih useva obavezno ostaje na površini parcele u vidu pokrova od biljnih ostataka – malča.
Umesto konvencionalnog održavanja zemljišta u voćnjacima uništavanjem svih trava i korova freziranjem ili herbicidima, regenerativni pristup podrazumeva stalno prisustvo biljnog pokrivača koji hrani zemljište i štiti ga od erozije.
U regenerativnom voćnjaku usevi se biraju sa tačno određenom ulogom:
- Mahunarke (grahorica, detelina, lucerka, bob, lupina) imaju sposobnost da izvlače azot iz atmosfere i putem simbiotskih bakterija ga vezuju u zemljište. Ovaj prirodni proces značajno smanjuje potrebu za primenom azotnih đubriva.
- Biljke sa dubokim i jakim korenom (uljana repica, slačica) prodiru kroz dublje slojeve zemljišta, stvarajući kanale za vazduh i vodu i izvlače hranljive materije iz dubine na površinu.
- Mešavine žitarica (ozima raž, ovas, ječam) daju veliku količinu biomase koja se kosi i ostavlja na površini, čime se stvara prirodni sloj koji sprečava isparavanje vode i guši korov.
Prednosti za voćnjak: Organska materija i biljni pokrivač sprečavaju isparavanje vode usled jakih letnjih temperatura i čuvaju vlagu u dubljim slojevima; Pokrovni usevi vezuju hranljive materije koje bi isprale jesenje i zimske kiše, a raspadanjem ih postepeno vraćaju voćkama.
Zemljište je osnova poljoprivrednog sistema i njegovo zdravlje direktno utiče na kvalitet i prinos useva, kao i na otpornost na klimatske promene. Regenerativne prakse (minimalna obrada zemljišta, upotreba pokrovnih useva) ključne su za obnovu i očuvanje zdravlja zemljišta. Ove metode povećavaju sadržaj organske materije, poboljšavaju strukturu zemljišta i aktivnost mikroorganizama, što doprinosi boljem zadržavanju vode (tokom sušnih perioda smanjuje se potreba za dodatnim navodnjavanjem), smanjenju erozije i dugoročnoj produktivnosti. Zdravlje zemljišta ogleda se u njegovoj sposobnosti da podrži rast biljaka uz minimalne potrebe za spoljnim inputima. Viši nivo organske materije u zemljištu omogućava bolju otpornost na bolesti, efikasnije korišćenje hranljivih materija i veću produktivnost.
Autor, Mirjana Ostojić, dipl. inž. PSSS Kraljevo DOO Kraljevo/ foto Naše selo